44 procent. Dat is niet het percentage vrouwen dat ooit een slechte date heeft gehad, of het deel van je salaris dat naar huur gaat (hoewel dat er dichtbij komt). Het is het percentage vrouwen dat tijdens hun zwangerschap te maken krijgt met discriminatie op het werk. Bijna de helft. En het schokkendste? Dat cijfer is in veertien jaar niet veranderd. Niet een beetje gedaald. Niet een beetje gestegen. Gewoon: 44 procent, al sinds 2012. Alsof we collectief hebben besloten dat dit acceptabel is.
Afgelopen week was het overal in het nieuws. Op de NOS deelden vrouwen hun ervaringen. Contracten die "toevallig" niet verlengd worden. Promoties die "even worden uitgesteld." Sollicitaties die nergens toe leiden nadat de buik zichtbaar wordt. Het zijn verhalen die je herkent — of die je bang maken voor het moment dat het jou overkomt.
De cijfers die je niet wilt geloven (maar die kloppen)
Vorige week publiceerde het College voor de Rechten van de Mens nieuwe cijfers over zwangerschapsdiscriminatie. En die zijn schokkend. Niet omdat ze nieuw zijn, maar omdat ze al veertien jaar hetzelfde zijn: 44 procent van de vrouwen die tijdens hun zwangerschap werkten of werk zochten, heeft te maken gehad met discriminatie.
Veertien jaar. Hetzelfde percentage. Ondanks campagnes, wetgeving en bewustwordingsacties.
Uit het onderzoek van SEO Economisch Onderzoek, in opdracht van het ministerie van SZW, blijkt dat het probleem zich op verschillende manieren uit. Zo krijgt 41 procent van de vrouwen tijdens sollicitaties vragen over zwangerschap, moederschap of kinderwens. En bij 42 procent van de vrouwen met een aflopend tijdelijk contract speelde zwangerschap een rol bij het niet verlengen ervan.
Het gaat niet alleen om zwangerschap
Maar het begint al eerder. Voor de zwangerschap. Voor de kinderwens zelfs. Het begint op het moment dat je als vrouw tussen de 25 en 35 in een sollicitatiegesprek zit en je gesprekspartner denkt: ze is in de leeftijd.
Want dat is het onuitgesproken probleem. Je hoeft niet zwanger te zijn om gediscrimineerd te worden. Je hoeft alleen maar de mogelijkheid te vertegenwoordigen. WOMEN Inc. beschrijft hoe de "normwerknemer" op de Nederlandse arbeidsmarkt impliciet nog steeds een man is — onbeperkt beschikbaar, altijd fysiek fit, zonder zorgtaken. En als je daar niet in past? Dan ben je een risico.
Uit cijfers van het CBS blijkt dat het gemiddelde uurloon van vrouwen in 2024 nog steeds 10,5 procent lager lag dan dat van mannen. In het bedrijfsleven is het verschil zelfs 14,5 procent. En hoewel een deel daarvan verklaard wordt door andere functies en sectoren, blijft er een stuk over dat simpelweg niet te verklaren is — behalve door discriminatie.
De stille angst
Wat misschien nog erger is dan de discriminatie zelf, is de angst ervoor. De angst die maakt dat je je kinderwens uitstelt. Niet omdat je nog niet klaar bent, maar omdat je bang bent voor de gevolgen op je werk.
Uit onderzoek van ARAG blijkt dat 40 procent van de Nederlanders denkt dat hun werkgever liever geen zwangere sollicitant zou aannemen. En een op de vijf vrouwen durft zwangerschapsdiscriminatie niet eens aan te kaarten — uit angst voor de consequenties.
Herken je dat? Dat je in een functioneringsgesprek zit en bewust niet over je kinderwens begint, omdat je bang bent dat het invloed heeft op je contractverlenging? Dat je tijdens een vergadering je misselijkheid wegslikt en doet alsof alles prima is, omdat je bang bent dat collega's je minder serieus nemen zodra ze weten dat je zwanger bent?
Dit is de realiteit voor vrouwen in onze leeftijdsgroep. En het frustrerende is: het is illegaal. Het mag gewoon niet. Maar het gebeurt. Elke dag.
Wat de wet zegt (en wat er in de praktijk gebeurt)
Even voor de helderheid: je werkgever mag je niet vragen of je zwanger bent of een kinderwens hebt. Niet tijdens een sollicitatie, niet tijdens je contract. Je bent niet verplicht om te antwoorden op vragen over je gezinsplannen. Je mag zelfs liegen als ernaar gevraagd wordt.
Slechts een op de drie vrouwen weet dit.
Daarnaast heeft je werkgever de plicht om je na je zwangerschaps- en bevallingsverlof te laten terugkeren in dezelfde functie, onder dezelfde voorwaarden. Je contract mag niet beeindigd worden vanwege je zwangerschap. Je mag niet overgeslagen worden voor promotie of opleiding omdat je zwanger bent of recent moeder bent geworden.
Maar in de praktijk? In de praktijk wordt het gesprek niet gevoerd. Wordt het contract "toevallig" niet verlengd. Wordt de promotie "even uitgesteld." En staat er nergens zwart op wit dat het iets met je zwangerschap te maken heeft.
Het dubbele dilemma
En hier raakt het aan iets groters. Want als je een vrouw van begin dertig bent, zit je klem. Aan de ene kant is dit de fase waarin je carriere het hardst groeit — de jaren waarin je doorgroeit naar een leidinggevende positie. Aan de andere kant is dit precies de fase waarin je biologische klok begint te tikken.
Je kunt niet allebei pauzeren. Je carriere wacht niet. Je vruchtbaarheid ook niet.
Meer dan een kwart van de werkende vrouwen met een kind zegt dat hun zwangerschap of moederschap een negatieve impact heeft gehad op hun werkende leven. Ze hebben een achterstand opgelopen ten opzichte van collega's. En die achterstand? Die halen ze zelden meer in.
Wat er moet veranderen (en wat jij kunt doen)
Het College voor de Rechten van de Mens is glashelder: de aanpak van de afgelopen jaren heeft niet gewerkt. Bewustwordingscampagnes zijn niet genoeg. Er moeten concrete streefcijfers, strengere handhaving en echte consequenties komen voor werkgevers die discrimineren.
Maar in de tussentijd, zolang het systeem niet verandert, zijn er dingen die je kunt doen:
- Ken je rechten. Je hoeft geen vragen over kinderwens of zwangerschap te beantwoorden. Nooit. In geen enkele fase van het werkproces.
- Documenteer alles. Als je vermoedt dat je gediscrimineerd wordt, bewaar e-mails, notities van gesprekken, en namen van betrokkenen.
- Meld het. Bij het College voor de Rechten van de Mens kun je een klacht indienen — ook anoniem. De FNV Vertrouwenstelefoon is er voor advies (werkdagen 19.00-21.30 uur), of bel het FNV Contactcenter op 088-368 0 368.
- Praat erover. Met vriendinnen, met collega's, op social media. Hoe meer we het benoemen, hoe minder normaal het wordt.
Dit gaat over ons allemaal
Ik weet niet of ik die baan drie jaar geleden niet heb gekregen vanwege die ene vraag. Misschien was er een betere kandidaat. Misschien niet. Dat is het punt — je weet het nooit zeker. En dat is precies wat het zo frustrerend maakt.
Wat ik wel weet: geen enkele vrouw zou moeten kiezen tussen haar carriere en haar lichaam. Geen enkele vrouw zou in een sollicitatiegesprek moeten liegen over haar kinderwens om een eerlijke kans te krijgen. En geen enkele vrouw zou 's avonds op de bank moeten zitten met het gevoel dat ze gestraft wordt voor iets wat de meest natuurlijke zaak van de wereld is.
44 procent. Veertien jaar lang. Het is tijd dat dat getal verandert.
Vermoed je dat je te maken hebt met zwangerschapsdiscriminatie? Het College voor de Rechten van de Mens behandelt klachten gratis en vertrouwelijk. Je kunt ook terecht bij de FNV Vertrouwenstelefoon (werkdagen 19.00-21.30 uur) of bij het FNV Contactcenter: 088-368 0 368 (werkdagen 8.30-17.30 uur).